
Memo Şahin
Durumun anlaşılabilmesi için öncelikle bir fotografa, bir röntgene ihtiyacımız var.
Ortadoğu’nun tümü henüz dinmemiş bir kasırganın etkisi altında. Zaman zaman rüzgarın şiddeti azalsa ve tsunami biraz geri çekilse de ne rüzgar dinmiş ne de sular durulmuş durumda.
Biraz geriye gitmekte ve son üç yılda yaşananlara göz atmakta yarar var.
Bilindiği gibi 7 Ekim 2023 günü Hamas’ın İsrail topraklarında gerçekleştirdiği saldırı ile Ortadoğu’nun tümünde yeni bir dönem başladı.
7 Ekim tarihi aynı zamanda bir milat ve yeni bir yönelimin başlangıcına işaret ediyor. O tarihten buyana devlet dışı silahlı örgüt ve güçlerin sınırlandırılması ve ardından da tasfiye edilmeleri gündemin başında yeralıyor.
Bu nedenle de kronolojik sıralamada başlangıç tarihini 7 Ekim 2023 olarak almak isabetli olur sanırım.
İşe İsrail başladı ve Gazze’deki Hamas’la Lübnan’daki Hizbullah’ın tüylerini yolarak güç ve takattan düşürdü.
Bir yıl sonra, Ekim 2024’te ise sıra bizim yakaya geldi. Kürt denince, Kürt lafını duyunca tüyleri diken diken olan, tikleri otomatiğe bağlanan Devlet Bahçeli işeret fişeğini ateşledi ve adına “Terörsüz Türkiye” ya da “Barış ve Demokrasi Süreci” denen plan ve program devreye girdi.
O zamanlar, Ekim 2024’te anahtar sözcükler “Öcalan örgütü dağıtsın, gelip mecliste konuşsun” idi. Bununla amaç PKK’yi silahsızlandırmak ve bir tehdit olmaktan çıkarmaktı.
Kısa bir süre sonra PKK lideri Öcalan, Bahçeli’nin bu “jestini” görerek çıtayı olabildiğince aşağı çekip eksilere indirmekte bir beis görmedi.
Özet olarak, aktörlerden biri – Devlet Bahçeli – o güne kadar elinde taşıdığı urganı bir tarafa atıyor, bebek katili ve terörist başı olarak nitelendirdiği Öcalan’ı meclise davet ediyor. Bir diğeri, Öcalan ise Bahçeli’yle frekanslarda ayara ihtiyaç duyuyor ve Bağımsız Kürdistan, Federasyon ve otonomi gibi çözümlerden vazgeçildiğini belirterek PKK’nin taleplerini sıfırlandırıyor.
Ve 2025 yılında ise PKK kademeli olarak bu plan ve programın gereğini yapmaya başlıyor. Önce silahlı mücadeleyi durdurduğunu ilan ediyor, ardından da bir kongre toplayarak fesih kararı alıp silahlı güçleri kademeli bir takvimle tasfiye etmeye başlıyor.
Bu adımı 2026 başında PYD, SDG ve Rojava yönetiminin adımları izliyor. Adına Entegrasyon Süreci denen bir plan ve program gereği 13-14 yıllık kazanımlar adım adım, alıştıra alıştıra Şam’a, Colani’ye devrediliyor.
Kısa bir toparlamaya, bir ara rapora ihtiyaç var sanırım: Devlet dışı silahlı güçlerden, paramiliter örgütlerden, bir kısmı vekil güç (proxy forces) olarak da adlandırılabilecek yapılardan Hamas, Hizbullah, PKK, PYD ve Suriye’deki kimi cihatçı yapılar son iki yıllık zaman diliminde başat tehdit olmaktan çıkarıldı. Geriye İran’ın Irak ve Yemen’deki vekil güçleri kaldı.
Bunlardan Irak’ta faaliyette olanlara ilişkin kararlar alındı ve bir takvim oluşturuldu. İran bağlantılı kimi örgütler 2026’da silahlarını Irak ordusuna teslim etti. Şengal’deki PKK bağlantılı YPŞ ise yakın zamanda orduya katılım konusunda karar aldı ve mensupları maaşlı birer elemana dönüştü. Haşdi Şabi için ise Hazıran 2027’ye kadar süre tanındı.
Irak’tan bahsetmişken Peşmerge güçlerini es geçmek olmaz. Dünyanın ısrarlı çaba ve baskısına rağmen son yirmi yılda bir türlü birleşmeyen Peşmerge güçlerinin, ABD güçlerinin Irak’tan çekilme tarihi olan 30 Eylül’den on gün önce, yani 21 Eylül 2026 tarihinde alel acele ve kağıt üzerinde de olsa birleşme kararı almaları KDP ve YNK üzerindeki baskının dozajını göstermeye yetiyor sanırım.
Verilen mesaj açıktı: Ya güçlerinizi birleştirir anayasal bir yapı olarak kalırsınız ya da devlet dışı birer güç muamelesine tabi tutularak tasfiyeye kapı aralamış olursunuz!
Yukarda Peşmerge güçleri kağıt üzerinde birleştirildi dedim. Bunu da seçimlerin üzerinden iki yıl geçtiği, parlamento toplanmadığı, yeni hükümet kurulmadığı için söylüyorum. Gönüllü bir birlik olsaydı, Peşmerge güçlerinin birleştirilmesinden önce bu saydıklarımın gerçekleştirilmesi gerekirdi.
Biraz daha Irak ve Başur’da kalalım. Zira Başur en az otuz yıldır Rojhilatlı Kürt parti ve güçlerine de ev sahipliği yapıyor. Bir yandan İran on aydır vuruyor, diğer yandan da ya İran’a geçmeleri ya da Irak’ın güney çöllerine gitmeleri için baskı alabildiğine arttırılıyor.
Tüm bunlardan şu hükme, şu sonuca varabilir miyiz, bilmiyorum: Ortadoğu’da çanlar devlet dışı güçler için çalmaya başladı ve bu topraklarda Kalaşnikoflar devrinin sonuna gelindi!
Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da yaşanan son iki yıllık gelişmeleri bu tablonun önemli bir parçası olarak değerlendirmek ve ele almakta yarar var. Zira plan ve program sadece PKK ve bağlantıları ile sınırlı değil. Asıl karar alıcılar ise ne Türk devleti ne de PKK yöneticileri.
ABD, Fransa, İngiltere ve İsrail’in bu gelişmelerdeki rol ve yönelimlerini gözardı edersek, sağlıklı bir sonuca varamayız.
Devlet dışı güçler, örgütler, paramiliter yapılar tasfiye edilirken, bölgedeki devletler aynı yapı ve politikalarla devam edebilirler mi?
Konuyu tartışırken işin bu boyutunu da ihmal etmemek ve buna yoğunlaşarak güç ve enerjiyi birbirimizle uğraşarak, mahalleyi ateşe vererek heder etmemek gerekir!
26.10.2026




