Parêzer Ahmet Zeki Okçuoğlu – Şirovekarê Siyasetê
Dîlgirtina neteweyekê jî, serxwebûna wê jî di pêşî di hiş de tê avakirin. Çar dewletan bi zorê axa Kurdistanê parve kiriye; lê belê hiş tenê bi razîbûna Kurdan bi xwe dîl dikeve û tenê bi biryara wan digihîje serxwebûnê.
Her kesê ku li ser kêşeya bêdewletbûna Kurdan kûr dibe, zû yan dereng digihêje heman ramanê: bêpariya bingehîn a vê gelî ne çek, ne pere û ne jî mirov e; ev hemû di demên cuda de hebûne. Bêpariya rasteqîn, nebûna binesaziya hişî ye ku van kovan û hêzan veguherîne şiyana birêveberiyê ya mayinde. Heta ku baweriya bi wê yekê ku „rizgarî dê ji derve (ji Washington, YE an Moskovayê) bê“ neyê avêtin, her avaniya ku tê damezirandin dê dîsa bikeve bin heman çerxa xirab. Ez ji vê re dibêjim serxwebûna hişî: biryara palpiştbûna bi hêza xwe ya xweser, berî her lêgerîna xwedîderketineke derve, divê di hiş de bê dayîn.
Nexwe, bingehê ramanî yê vê serxwebûna hişî çi ye?
Em behsa hişyariyeke neteweyî dikin ku dîroka xwe dinivîse, berjewendiya xwe diyar dike û biryara xwe bi xwe dide. Navê vê hişyariyê di zimanê zanistê de neteweperwerî ye: komkirina hebûna Kurdan a ku li çar dewletan hatiye dabeşkirin, li dor vînek pola, xweser û yekgirtî.
Lê belê li dora vê têgehê, ango netewperwerî yê, bi taybetî di doza Kurdan de, bi zanebûn mij û reşbûneke hatiye çêkirin.
Kêşeya yekem di çêkirina vê mijê de, bikaranîna dualî (du-pîvanî) ya têgehê ye. Neteweperweriya neteweyên xwedîdewlet bi navên qebûlkirî yên wekî „welatparêzî“ û „hişê dewletê“ tê gotin; ya bêdewlet û bindestan bi navên wekî „perçekarî“ û „hûrik-neteweperwerî“ tê reşkirin. Neteweperweriya Tirk wekî nêrîna fermî dikeve pirtûkên dibistanan, ya Kurd di yasaya sizayê de wekî tawan cih digire. Ev nehevsengî ne rasgele ye. Neteweperweriya neteweya serdest winda dibe û nayê dîtin; ya neteweya sizakirî wek nexweşiyeke karesat tê ragihandin.
Di pirtûkên Rojavayî de jî hin kesan, bi zanebûn an jî ji bêagahî, ev nehevsengî dubare kiriye. Ev dabeşkirina ku neteweperweriya dewletên heyî „rewa“ dibîne, ya hê nebûne dewlet jî „nijadî“ û xeternak dinirxwîne, ne zanistî ye; ew tenê parastina ramanî ye ji bo ku diyar bike ev pergala heyî ye û divê neyê guhertin. Di dîroknasên mezin ên wekî Eric Hobsbawm de jî ev layenî xuya dike: sînorên heyî wek rastî tên girtin, her daxwazeke neteweyî ya ku wan sînoran û vê pêgehê dixe bin pirsê wekî têkder tê dîtin. Lê belê her neteweperweriya dewletê ya ku îro „rewa“ tê dîtin, duh bi têkdana sîstema kesekî din hatibû dinê.
Meseleya duyem girantir e; ji ber ku çavkaniya wê ne li derve, li hundir e: tevgerên siyasî yên Kurd bixwe ji vê peyva netewperweriyê reviyane. Bi bandora ramanên hawirde, „neteweperwerî“ di nava çepên Kurd de jî bûye tawan; ev tevgir xwe bi navên wekî „welatparêz“ û „demokrat“ da naskirin û ji navê neteweperweriyê dûr man.
Lêbelê ev rev, rûdaneke din a bindestiya hişî ye. Nekarîna anîna ser zimên a navê doza xwe, tenê ji ber wateya wê ya di ferhenga kesekî din de, nîşaneya her herî berçav a dîliya hişî ye. Şiroveyên cîhanparêz (enternasyonalîst) yên Marksîzmê doza Kurdistanê daxistiye „piştî şoreşê“; Îslamparêziyê bi navê „ûmetê“ razîbûn ji bo rewşa heyî (statuko) afirandiye; Lîberalîzmê jî ev doz wergerandiye zimanê „mafên mirovan“ û naveroka wê ya neteweyî pûç kiriye.
Di her sê rewşan de jî pergala ku dixebite yek e: Doza Kurdistanê ketiye bin siya dozeke din û bûye beşekî duyemîn (lawekî). Lê belê rêzika bingehîn ev e: Her bîrdozî (teorî) dikare li ser girêka Kurdistanê bête xebitandin; lê belê tu bîrdozî nikare bibe cihgira wê. Bi gotineke din: Raman (fikir) dikare ji derve bête anîn, lê rûgeh (qible) nayê hawîrdakirin.
Her neteweya ku di cîhanê de bûye xwedî dewlet, di riya neteweperestiyê re derbas bûye. Ev rê bixwe jî li Kurdan hatiye heramkirin; ya herî bi êş jî ev e ku siyasetmedar û rewşenbîrên (gelo rewşenbirên Kurdan hene? Notê werger) ku bi navê Kurdan kar dikin, ev yek bi giranî pejirandine.
Li vê derê divê meriv balê bikişîne ser xaleke nazik: Xwedîderketina li peyva neteweperestiyê, rê nade neteweperestiya vala (hamaset). Neteweperestiya ku xwe nespêre rastiya dîrokî û rastevaniya sar (soğukkanlı gerçekçilik), dibe xeyalperestiyeke pûç an jî siyaseta xwekuştinê; ku di dîroka Kurdan de nimûneyên vê ne kêm in.
Neteweperestiya tendirust li ser du piyan radiweste:
Ya yekem, avakirina baweriya bi xwe ye li ser binyateke dîrokî û zanistî. Nivîsandina dîroka rast, mercê yekem ê serxwebûna hişî ye.
Ya duyem, rasteberî (realîte) ye: Pejirandina vê yekê ku cîhana dewletan ne bi dilovaniyê (merhamet) lê bi berjewendiyan, ne bi mafan lê bi hêz û şiyanê dimeşe. Siyaseta xwe-aspartina bi xwediyekî (parêzerekî), di binyat de xwe dispêre wê gumana pûç ku cîhan bi dadweriyê dimeşe û hêzdar dê rojekê mafê meriv bide destê meriv.
Ji Mehabadê heta 1975’an, ji wê rojê heta îro, wane ya ku ev ezmûna dubarekirî fêrî me dike ev e: Hevaltiya hêzên mezin ne ji ber hestekî dadweriyê ye, tenê ji berjewendiyê pêk tê; dema berjewendî bi dawî bibe, hevaltî jî diqede.
Ev wane ne wekî dilşikestinekê (hayal kırıklığı), lê wekî zagona xwezayî ya cîhanê, mercê herî dijwar lê yê herî bingehîn ê serxwebûna hişî ye.
Û di dawiyê de: Neteweperestiya ku pê bixwebawer e (ayakları yere sağlam basan), ne ew e ku pesnê neteweya xwe dide, lê ew e ku dikare daraza (muhasebe) neteweya xwe bike. Darazeke wisa ku dema dîroka doza neteweyî dinivîse, ji eşkereyîkirina lawaziyên tevgera neteweyî venakişe, ji neteweperestiya vala (hamaset) bi hezar caran neteweperesttir e. Ji ber ku pesnêdan dilsariymê/rehetiyê dide, lê daraz hêzê dide.
Dîliya neteweyekê jî, serxwebûna wê jî pêşî di hiş de tê avakirin. Çar dewletan bi zorê axa Kurdistanê parve kirine; lê belê hiş tenê bi razîbûna Kurdan bixwe dibe dîl û tenê bi biryara wan digihîje serxwebûnê.
Pêdiviya Kurdan ne paqijkirina ji neteweperestiyê ye; pêdiviya wan ew e ku neteweperestiya xwe ji gotinên vala (hamaset) paqij bikin û wê bi sazîbûn, zanist û rêbazgeriyê (stratejî) ve girêbidin. Dozeke ku hûn nikaribin navê wê rast deynin, hûn nikarin bi awayekî rast jê re berevaniyê (mudafe) bikin. Dibe ku ceribandina yekem a serxwebûna hişî ev be: Karîbûna anîna ser zimên a navê doza xwe, bêyî ku meriv ji biryara ku kesekî din daye bitirse.
Nivîs ya Zeki Okçuoğlu ye, werger bi giranî ya KI ye. Celal Kartal
***
Orjînala gotarê bi tevayî ev e:
Av.Ahmet Zeki Okçuoğlu-Siyasi Analist
Zihinsel İstiklalin İdeolojik Temeli Olarak Kürt Milliyetçiliği
Kürtlerin devletsizlik meselesi üzerine düşünen herkes, er ya da geç aynı noktaya varır: bu halkın asıl mahrumiyeti silah, para veya insan değildir; bunların hepsi dönem dönem mevcut olmuştur. Asıl mahrumiyet, bu unsurları kalıcı bir siyasi kapasiteye dönüştürecek zihinsel alt yapının yokluğudur. Kurtuluşun dışarıdan (Washington’dan, AB’den, Moskova’dan) geleceği inancı terk edilmedikçe, kurulan her yapı yeniden aynı çarka kapılmaktadır. Buna zihinsel istiklal diyorum: kendi gücüne yaslanma kararının, her türlü hamilik arayışından önce zihinde verilmesi.
Peki bu zihinsel istiklalin ideolojik temeli nedir?
Kendi tarihini kendi yazan, kendi menfaatini kendi tarif eden, kendi kararını kendi veren bir milli şuurdan söz ediyoruz. Bu şuurun ilim dilinde adı milliyetçiliktir: Kürtlerin dört devlete bölünmüş varlıklarını tek bir siyasi irade etrafında toplama.
Fakat bu kelimenin etrafında, özellikle Kürt bahsinde, kasıtlı olarak inşa edilmiş bir sis perdesi yaratılmıştır.
Bu sis perdesinin yaratılmasında birinci problem, kavramın çifte standartlı kullanımıdır. Devleti olan milletlerin milliyetçiliği «vatanseverlik», «milli menfaat», «devlet aklı», gibi meşru isimlerle anılırken, devleti olmayanların milliyetçiliği «bölücülük», «etnik fitne», «mikro-milliyetçilik» diye damgalanır. Türk milliyetçiliği devletin resmî ideolojisi olarak okul kitaplarına girerken, Kürt milliyetçiliği aynı devletin ceza kanununa suç olarak girmiştir. Bu asimetri tesadüf değildir. Hâkim milletin milliyetçiliği görünmez hale gelir; mahkûm milletinki ise hastalık olarak ilan edilir.
Batılı literatürde bir kısmı da, farkında olarak veya olmayarak, bu asimetriyi yeniden üretmiştir. Kurulu devletlerin milliyetçiliğini «sivil» ve makbul, henüz devletleşememiş milletlerinkini «etnik» ve tehlikeli sayan bu tasnif, ilmi değil, statükonun ideolojik tahkimatıdır. Eric Hobsbawm gibi büyük tarihçilerde bile bu eğilimin izleri görülür: mevcut sınırlar veri kabul edilir, o sınırları sorgulayan her milli talep ise düzen bozucu sayılır. Oysa bugün «meşru» sayılan her devlet milliyetçiliği, dün birilerinin düzenini bozarak doğmuştur.
İkinci mesele daha vahimdir; çünkü kaynağı dışarıda değil içeridedir: “Kürt siyasi hareketlerinin bizzat kendileri bu kelimeden kaçmıştır. İthal ideolojilerin etkisiyle «milliyetçilik» Kürt solunda dahi bir suçlama haline gelmiş; bu hareketler kendilerini «yurtsever», «halkçı», «demokratik» gibi sıfatlarla takdim ederek milliyetçi sıfatından uzak durmuşlardır.
Halbuki bu kaçış, zihinsel bağımlılığın bir başka tezahürüdür. Kendi davasının adını, başkasının lügatindeki manasından dolayı telaffuz edememek, zihinsel esaretin en bariz halidir. Marksizmin enternasyonalist yorumları Kürdistan davasını «devrim sonrasına» ertelemiş; İslamcılık «ümmet» adına statükoya rıza üretmiş; liberalizm ise davayı «insan hakları» diline tercüme ederek milli muhtevasını buharlaştırmıştır. Her üç durumda da işleyen mekanizma aynıdır: Kürdistan davası, başka bir davanın tali faslı haline getirilmiştir. Oysa temel kaide şudur: her nazariye Kürdistan meselesine tatbik edilebilir; fakat hiçbir nazariye onun yerine ikame edilemez. Bir başka ifadeyle Fikir ithal edilebilir, kıble ithal edilemez.
Dünyada devletleşen her millet milliyetçilik güzergahından geçmiştir. Kürtlere bu güzergahın adını anmak bile çok görülmüş: daha acısı, Kürtler adına siyaset yapanlar ve aydınları bunu büyük ölçüde kabullenmiştir.
Burada bir inceliğin altını çizmek gerekir: milliyetçilik kelimesini sahiplenmek, hamaset milliyetçiliğine ruhsat vermez. Tarihi gerçeğe ve soğukkanlı gerçekçiliğe oturmayan milliyetçilik, kof bir romantizme veya intihar siyasetine döner; ki Kürt tarihinde bunun örnekleri az değildir.
Sağlam milliyetçiliğin iki ayağı vardır:
Birincisi, kendine güvenin tarihi ve ilmi temele oturtulmasıdır. Doğru tarih yazımı, zihinsel istiklalin ilk şartıdır.
İkincisi, realitedir: devletler dünyasının merhametle değil menfaatle, hakla değil kudretle işlediğinin kabul edilmesi. Bir koruyucuya yaslanma siyaseti, temelde, dünyanın adaletle işlediği ve güçlünün günün birinde hakkı teslim edeceği vehmine dayanır. Mahabad’dan 1975’e, oradan bugüne tekrarlanan tecrübenin bize öğretmesi gereken ders şu olmalıdır: büyük güçlerin dostluğu bir adalet duygusu değil, menfaatten ibarettir; menfaat bittiğinde dostluk da biter.
Bu dersi bir hayal kırıklığı olarak değil, dünyanın tabiat kanunu olarak kavranması, zihinsel istiklalin en çetin fakat en zaruri şartıdır.
Ve nihayet: ayakları yere sağlam basan milliyetçilik, milletini öven değil, milletinin muhasebesini yapabilendir. Milli davanın tarihini yazarken milli hareketin zaaflarını teşhir etmekten geri durmayan bir muhasebe, hamasetten bin kat daha milliyetçidir. Çünkü övgü teselli verir, muhasebe ise kuvvet.
Milletin esareti de istiklali de önce zihinde inşa edilir. Dört devlet Kürdistan’ın zorla toprağını taksim etmiştir; fakat zihin ancak Kürtlerin rızasıyla esir alınır ve ancak onların kararıyla istiklale kavuşur.
Kürtlerin ihtiyacı milliyetçilikten arınmak değil, milliyetçiliğini hamasetten arındırıp kuruma, ilme ve stratejiye bağlamaktır. Adını doğru koyamadığınız bir davayı doğru şekilde savunamazsınız. Zihinsel istiklalin ilk imtihanı belki de şudur: kendi davasının adını, başkasının verdiği hükümden korkmadan telaffuz edebilmek.
